«Αυτοκρατορία ή τριαδική θεολογία: Η βυζαντινή πολιτική θεολογία και το ερώτημα της πιστότητάς της στο πνεύμα της Συνόδου της Νίκαιας»

Άρθρο του Διευθυντή της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών Βόλου, Παντελή Καλαϊτζίδη

στην ηλεκτρονική έκδοση της εφημερίδας «Το Βήμα»

To κείμενο του Διευθυντή της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών Παντελή Καλαϊτζίδη, «Αυτοκρατορία ή τριαδική θεολογία: Η βυζαντινή πολιτική θεολογία και το ερώτημα της πιστότητάς της στο πνεύμα της Συνόδου της Νίκαιας» δημοσιεύτηκε την περασμένη εβδομάδα στην ηλεκτρονική έκδοση της εφημερίδας «Το Βήμα», στα πλαίσια της σειράς άρθρων για τα «1.700 χρόνια από τη Νίκαια», που επιμελείται ο Διονύσης Σκλήρης.

Το κείμενο αντιδιαστέλλει την Αυτοκρατορία και την μοναρχιανής εμπνεύσεως πολιτική της θεολογία με το ήθος και το πολιτικό όραμα που εμπνέεται από την Τριαδική θεολογία και αποτελεί μετάφραση της εισήγησης του Παντελή Καλαϊτζίδη στο Διεθνές Συνέδριο «Η Ορθοδοξία στην Εποχή των Αυτοκρατοριών και μετέπειτα» που συνδιοργάνωσαν το Πανεπιστήμιο του Τάρτου, η Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών Βόλου και η Ορθόδοξη Εκκλησία της Εσθονίας στο Τάρτου της Εσθονίας, την Δευτέρα 6 Οκτωβρίου 2025. Η μετάφραση έγινε από τον Διονύση Σκλήρη.

Εικαστικό θέμα: “Η Αγία Τριάδα” της Ivana Demchuk

Όπως σημειώνει ο Παντελής Καλαϊτζίδης «[...] αν μια σωστή Τριαδική θεολογία αποτελούσε την απαραίτητη “θεωρητική” ή θεολογική προϋπόθεση για την ανάδυση μιας κοινωνίας που ορίζεται από την αγάπη, τη δικαιοσύνη, τη δημοκρατία και την ελευθερία, τότε η νίκη της δογματικής Ορθοδοξίας και της εκκλησιαστικής καθολικότητας στις Οικουμενικές Συνόδους θα έπρεπε να είχε μεταφραστεί σε κοινωνική πρόοδο και αλλαγή ήδη στο Βυζάντιο. Θα ανέμενε κανείς ότι η εκκλησιαστική Ορθοδοξία θα είχε ανοίξει τον δρόμο για την επικράτηση του πνεύματος του διαλόγου και της αυτοκριτικής σκέψης, καθώς και για πιο δημοκρατικούς και φιλελεύθερους πολιτικούς θεσμούς. […] Ο Βυζαντινός Αυτοκράτορας θεωρούνταν ως η εικόνα του Χριστού και ως ο εκπρόσωπος του Χριστού στη γη. Αυτή η ιδέα διαμορφώθηκε αρχικά από τον Ευσέβιο Καισαρείας (4ος αιώνας μ.Χ.), τον φιλοαρειανό επίσκοπο, και από τη μοναρχική ερμηνεία του της Τριαδικής θεολογίας. Ο Ευσέβιος είναι γνωστός για τα έργα του “Εκκλησιαστική Ιστορία” και, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά στη συζήτησή μας, τον “Βίο Κωνσταντίνου”. Ωστόσο, αυτές οι θεολογικο-πολιτικές ιδέες υπονοούν έναν ριζοσπαστικό απόλυτο και αντιτριαδικό μονοθεϊσμό, που υποβιβάζει τον Υιό στην κατάσταση του κτίσματος και Τον υποτάσσει στον Θεό Πατέρα. Υπό το φως αυτών των χαρακτηριστικών, δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι ένας ριζοσπαστικός μονοθεϊσμός υιοθετήθηκε αμέσως από τους Δυτικούς και Ανατολικούς αυτοκράτορες της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, οι οποίοι έβλεπαν εύκολα τους εαυτούς τους ως υποκατάστατα του Χριστού. […]»

Διαβάστε το πλήρες κείμενο εδώ: https://www.tovima.gr/.../aytokratoria-i-triadiki-theologia/