Παρέμβαση στον δημόσιο διάλογο

Αθήνα 4 Οκτωβρίου 2016

Οι Επιτροπές Εμπειρογνωμόνων που εκπόνησαν τα νέα Προγράμματα Σπουδών στα Θρησκευτικά Δημοτικού-Γυμνασίου και Λυκείου χαιρετίζουν με ιδιαίτερη ικανοποίηση την εφαρμογή τους στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση, με την έναρξη της φετινής σχολικής χρονιάς 2016-17, ύστερα από τη δημοσίευση και την αποστολή των σχετικών ΦΕΚ στα σχολεία όλης της χώρας.


Η σύνταξη αυτών των νέων Προγραμμάτων Σπουδών ξεκίνησε το 2010-2011, στο πλαίσιο μιας ευρύτερης προσπάθειας για μεταρρύθμιση της διδακτικής σε όλα τα γνωστικά αντικείμενα, στο Δημοτικό και στο Γυμνάσιο από την τότε πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Παιδείας. Μάλιστα, κατά τα έτη 2011-2014 τα νέα Προγράμματα Σπουδών ετέθησαν σε πιλοτική εφαρμογή, η οποία αξιολογήθηκε και από εξωτερικούς κριτές. Οι κυρίως εργασίες τελείωσαν το 2015, με την ολοκλήρωση του Προγράμματος Σπουδών στα Θρησκευτικά Λυκείου, ενώ το 2016 συνεχίστηκαν οι προβλεπόμενες αναθεωρήσεις και έγιναν οι σχετικές επανεκδόσεις. Μαζί με τους εμπειρογνώμονες εργάστηκαν επικουρικά και ομάδες εκπαιδευτικών, για τη συγκέντρωση του προτεινόμενου διδακτικού και υποστηρικτικού υλικού. Οι θεολόγοι που ενεπλάκησαν στη διαδικασία δούλεψαν με πολύ μεράκι και με προσήλωση στο παιδαγωγικό καθήκον, τοποθετώντας πολύ ψηλά τον πήχη, υπερβαίνοντας κατά πολύ αυτές τις τυπικές απαιτήσεις του έργου, χωρίς να φείδονται χρόνου και κόπων και χωρίς να υπολογίζουν τις αντιξοότητες. Μοναδικό κίνητρο και στόχος ήταν η ποιοτική αναβάθμιση του μαθήματος των Θρησκευτικών σε όλα τα επίπεδα, τη στιγμή μάλιστα που διάφορες πολιτικές πλευρές έδειχναν να υποβαθμίζουν τη θέση του στο σχολείο. Σε όλες τις φάσεις της συγγραφής, κυριάρχησε η παιδαγωγική ευθύνη απέναντι στους σημερινούς μαθητές και μαθήτριες, η αγάπη για το μάθημα των Θρησκευτικών και η πίστη στη μορφωτική αποστολή του.


Λαμβάνοντας υπόψη τόσο τα ποσοτικά όσο και τα ποιοτικά χαρακτηριστικά του συνολικού έργου, μπορούμε να πούμε ότι επιτελέστηκε ένας τεράστιος άθλος, ο  οποίος οφείλεται στον μόχθο πολλών ανθρώπων. Σε αυτούς περιλαμβάνονται στελέχη του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής, πανεπιστημιακοί καθηγητές, σχολικοί σύμβουλοι, συγγραφείς διδακτικών βιβλίων και εκπαιδευτικοί της τάξης, θεολόγοι και δάσκαλοι της Δημοτικής Εκπαίδευσης. Εκτός από τις Επιτροπές Εμπειρογνωμόνων, οι οποίες επωμίστηκαν το έργο της σύνταξης των Προγραμμάτων Σπουδών και των Οδηγών Εκπαιδευτικού, πρέπει να αναφερθεί η συμβολή της Επιτροπής Αξιολογητών του Λυκείου, των Σχολικών Συμβούλων Θεολόγων, των εκπαιδευτικών στα πιλοτικά σχολεία, οι οποίοι συνέβαλαν με την πολύτιμη εμπειρία τους, αλλά και των χιλιάδων μαθητών/μαθητριών αυτών των σχολείων, που με την ανταπόκριση και τον ενθουσιασμό τους μετέδωσαν δύναμη και ελπίδα για να ολοκληρωθεί αυτό το έργο. Επιπρόσθετα, πρέπει να αναφερθούν αρκετοί θεολόγοι-εκπαιδευτικοί, οι οποίοι με φιλότιμο μοιράστηκαν διδακτικές ιδέες και πολύτιμο διδακτικό υλικό, οι εξωτερικοί παρατηρητές και κριτικοί φίλοι, καθώς επίσης όλοι όσοι -στο πλαίσιο του διαλόγου που διεξήχθη- κατέθεσαν καλοπροαίρετη κριτική και παρατηρήσεις. Στον διάλογο αυτό, συνέβαλαν με τις απόψεις τους εκκλησιαστικοί θεσμοί, οι θεολογικές σχολές, σχολικοί σύμβουλοι, επιστημονικές ενώσεις θεολόγων, συνδικαλιστικές ενώσεις εκπαιδευτικών, πανεπιστημιακοί καθηγητές, εκπαιδευτικοί κ.ά.

Απευθυνόμενοι προς τους εκπαιδευτικούς της τάξης, αλλά και προς τους γονείς και τους μαθητές, καταθέτουμε την πεποίθησή μας ότι τα Προγράμματα θα αρχίσουν άμεσα να αποδίδουν καρπούς, μέσα από την αναδιάταξη των διδακτικών θεμάτων και την ανανέωση της διδασκαλίας, με πλούσιο διδακτικό υλικό και με πιο σύγχρονες διδακτικές μεθόδους που ενεργοποιούν τους μαθητές. Σύντομα η εφαρμογή τους θα υποστηριχθεί και από μια εργαστηριακού τύπου στοχευμένη επιμόρφωση  των εκπαιδευτικών. Τα νέα Προγράμματα Σπουδών στα Θρησκευτικά δεν είναι κλειστά και τετελεσμένα προγράμματα, αλλά από τη φύση και τη λειτουργία τους είναι ανοικτά και επιδέχονται συνεχή ανανέωση και αναθεώρηση. Κατά τη φετινή πρώτη χρονιά υλοποίησής τους θα δοθεί η ευκαιρία στους εκπαιδευτικούς να αξιολογήσουν την πορεία εφαρμογής τους, να καταθέσουν ενδεχόμενες παρατηρήσεις και προτάσεις βελτίωσης και αναθεώρησής τους, όχι θεωρητικά ή ιδεολογικά, αλλά μέσα από την ίδια τη μαθησιακή διαδικασία. Για να φθάσουμε στο επιθυμητό αποτέλεσμα, χρειάζεται η συνδρομή και η συνεργασία όλων. Αυτό που είναι κατεξοχήν καινοτόμο στο μάθημα είναι η παιδαγωγική μέθοδος. Ως προς την ίδια τη φυσιογνωμία του, η διαφοροποίηση δεν είναι τόσο ριζοσπαστική όσο παρουσιάζεται στη βάση ποικίλων παραναγνώσεων. Είναι ένα μάθημα που δίνει απόλυτη προτεραιότητα στην παράδοση του τόπου μας, στην ορθόδοξη χριστιανική. Δεν έχει κατηχητικό χαρακτήρα, καθώς η κατήχηση είναι μια υπόθεση της Εκκλησίας και της οικογένειας, όχι του σχολείου. Παράλληλα, όπως και στα προηγούμενα προγράμματα, ενημερώνει και για τον κόσμο των θρησκειών. Η αίσθηση ότι υπάρχει «πολλή θρησκειολογία» ή ότι είναι «ουδετερόθρησκο» δεν είναι ακριβής. Ασφαλώς, εξάλλου, το μάθημα δεν είναι «θρησκειολογικό». Πόσο μάλλον δεν ισχύει η κατηγορία ότι το μάθημα προωθεί τον θρησκευτικό συγκρητισμό. Αυτό είναι απολύτως αναληθές και εδράζεται σε ακατάλληλη ανάγνωση του ΠΣ. Το μάθημα είναι ορθόδοξο, κατά αντιστοιχία με την κοινωνική πλειοψηφία και κύρια πολιτισμική ταυτότητα της κοινωνίας μας. Συνάμα είναι ανοιχτό στην ετερότητα και εμπεριέχει και γνωσιακή ύλη για άλλες θρησκείες, όπως ίσχυε και στο παρελθόν. Απλώς υπάρχει μια αναδιάρθρωση της ύλης, που υπηρετεί καλύτερα τις σύγχρονες συνθήκες και αντανακλά τις παραστάσεις για τον κόσμο που ήδη έχουν τα παιδιά. Εν τέλει, το μάθημα προάγει την κατανόηση της ετερότητας, όχι τη σύγχυση της ταυτότητας.


Παράλληλα με τα παραπάνω, επιθυμούμε να εκφράσουμε, με σαφήνεια και προς κάθε κατεύθυνση, τη θέση μας γύρω από ορισμένες εντάσεις, οι οποίες αναφύονται με αφορμή την εφαρμογή των νέων Προγραμμάτων Σπουδών στα Θρησκευτικά. Οι Επιτροπές των εμπειρογνωμόνων που τα εκπόνησαν, έχουν αποσαφηνίσει όλα τα ζητήματα που έχουν αναδειχθεί κατά τον δημόσιο διάλογο και έχουν ανασκευάσει με επιστημονική τεκμηρίωση τις επικρίσεις που κατατέθηκαν ή είδαν το φως της δημοσιότητας, ανεξάρτητα από τα κίνητρά τους. Ουδέποτε οι Επιτροπές αρνήθηκαν τον διάλογο ούτε υποτίμησαν οποιαδήποτε άποψη. Εξακολουθούμε να είμαστε ανοιχτοί σε διάλογο, καθώς περιμένουμε τον περαιτέρω εμπλουτισμό των διδακτικών υλικών, αλλά και την αξιολόγηση των συναδέλφων εκπαιδευτικών κατά την πρώτη αυτή χρονιά εφαρμογής των νέων Προγραμμάτων Σπουδών.  Αναμένουμε επίσης την έντυπη έκδοση των συμβατών βιβλίων και υλικών του μαθήματος, ώστε να θεωρηθεί ολοκληρωμένη η διαδικασία υποστήριξης και εφαρμογής των Προγραμμάτων.


Προβληματιζόμαστε εντόνως όταν διαβάζουμε κείμενα, τα οποία προέρχονται από μέλη επιστημονικών ενώσεων, που συκοφαντούν, λοιδορούν, απειλούν ή επιδιώκουν να διχάσουν τη θεολογική και εκπαιδευτική κοινότητα, παρακινώντας σε «αντίσταση κατά της αρχής»! Τόσα χρόνια που διεξάγεται διάλογος, θα περιμέναμε από τους ενορχηστρωτές και τους πρωταγωνιστές των επικρίσεων, αντί της στείρας και άγονης κριτικής, να αντιπροβάλουν, ένα προσχέδιο, έστω ένα σκαρίφημα ή ένα σχέδιο μαθήματος, από τη δική τους παιδαγωγική πρόταση για την αναβάθμιση του μαθήματος των Θρησκευτικών, παρουσιάζοντας τη δική τους διδακτική προσέγγιση. Ακόμη και σήμερα, ύστερα από διάλογο πέντε ετών, ορισμένοι επικριτές δείχνουν να μην έχουν καταλάβει –δεν θέλουμε να πιστέψουμε ότι παραπλανούν σκόπιμα– ότι τα Προγράμματα Σπουδών δεν είναι διδακτικά βιβλία, ότι δεν περιλαμβάνουν την έννοια της διδακτέας ύλης, ότι δεν είναι θρησκειολογικά κ.ά. Ευτυχώς τέτοιου είδους εσκεμμένοι αποπροσανατολισμοί δεν αφορούν στο μεγάλο μέρος των εκπαιδευτικών θεολόγων. Σήμερα, όλοι οι εκπαιδευτικοί μπορούν να κρίνουν, μόνοι τους στην τάξη και με τους μαθητές τους, ποιο ακριβώς είναι το περιεχόμενο του νέου Προγράμματος Σπουδών.


Είναι γνωστό ότι ποτέ δεν αρνηθήκαμε την πρόσκληση είτε της Αρχιεπισκοπής είτε της Ιεράς Συνόδου για ενημέρωση και διάλογο μαζί της -το αντίθετο μάλιστα. Όπως είναι εξίσου γνωστές και καταγεγραμμένες οι δημόσιες ενθαρρύνσεις του ίδιου του Αρχιεπισκόπου σε ενημερωτικές συναντήσεις μαζί μας (και υπήρξαν πολλές), «να συνεχίσουμε το έργο της αναβάθμισης του θρησκευτικού μαθήματος στους άξονες και τις αρχές», που ο ίδιος και γνώριζε καλά και υπεραμυνόταν. Μας ανησυχεί, όμως, το γεγονός ότι η ηγεσία της Εκκλησίας τελικώς ανέθεσε την έκφραση και εκπροσώπησή της στους ανθρώπους που εδώ και πέντε έτη βάλλουν συστηματικά εναντίον των νέων Προγραμμάτων, κατασκευάζοντας θεωρίες συνομωσίας, συκοφαντώντας και σπιλώνοντας την τιμή και τη συνείδηση ανθρώπων που προσφέρουν και διακονούν επί σειράν ετών το ποιμαντικό και θεολογικό έργο της. Εν τέλει, όσοι θεωρούν ότι είναι προτιμότερο ή καλύτερο να αλλάξει το υφιστάμενο θεσμικό πλαίσιο της θρησκευτικής εκπαίδευσης στην Ελλάδα σήμερα, με τους κινδύνους που συνεπάγεται αυτή η αλλαγή, ας αναλάβουν την ευθύνη της πρότασής τους.


Στο σημείο αυτό θα θέλαμε να προβούμε σε μία απαραίτητη διευκρίνιση σχετικά με ένα μέρος του προς επεξεργασία υλικού, το οποίο ο Αρχιεπίσκοπος αναδεικνύει ως προβληματικό στην πρόσφατη επιστολή του προς τον Πρωθυπουργό. Διευκρινίζουμε, λοιπόν, και επισημαίνουμε ότι το υλικό αυτό είναι απολύτως ενδεικτικό και ο εκπαιδευτικός έχει τη δυνατότητα και την ελευθερία να το αντικαταστήσει με δικό του. Το υλικό αυτό δεν αποτελεί παραγγελία του Υπουργείου ή του ΙΕΠ, αλλά πρόκειται για μια καθαρά εθελοντική εργασία, την οποία συνέθεσαν εκπαιδευτικοί της τάξης, θεωρώντας ότι μπορεί να διευκολύνει τους συναδέλφους τους στο ξεκίνημα της εφαρμογής των νέων Προγραμμάτων. Τα όποια τραγούδια κρίνεται ότι ενδέχεται να σκανδαλίσουν τους μαθητές και τις μαθήτριες μπορούν άμεσα να αποσυρθούν από το δημοσιευμένο/αναρτημένο υλικό.
   

Εντούτοις, μας προκαλεί έκπληξη και απορία η απόρριψη παρόμοιων υλικών, ενώ αυτού του είδους οι παιδαγωγικές διαδικασίες και οι νέες τεχνικές μάθησης έχουν ήδη εισαχθεί και αξιοποιηθεί στην κατήχηση της Εκκλησίας, στα προγράμματα ποιμαντικής επιμόρφωσης, στις εκκλησιαστικές κατασκηνώσεις (Βλ. Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών, Γραφείο Νεότητος, Κατηχητικό Βοήθημα 2006-2007, «Σύγχρονα τραγούδια, αφορμή για συζήτηση με τους νέους μας», Επιμ. Σχόλια: Πρωτ. Θεμιστοκλής Μουρτζανός, Αθήνα 2006 και www.imcorfu.gr/website/katixi2006_2007.doc· επίσης, Αδαμάντιος Αυγουστίδης, «“Χάσμα γενεών” και η  “Γεφύρωσή" του, Ψυχολογική και Θεολογική προσέγγιση», στο: Αγάπη και Μαρτυρία, αναζητήσεις λόγου και ήθους στο έργο του Ηλία Βουλγαράκη, Ακρίτας, Αθήνα, 2001, σσ. 275-290). Η αντίφαση, λοιπόν, παραμένει πώς τέτοιου είδους υλικό θεωρείται «απρεπές» για το μάθημα των Θρησκευτικών στο δημόσιο σχολείο;
   

Με αφορμή διάφορες μικροπολιτικές συζητήσεις του παρελθόντος -και οι οποίες επαναλαμβάνονται σήμερα με επίκαιρες προσαρμογές, με προφανή στόχο να συκοφαντηθούν τα Προγράμματα Σπουδών- τονίζουμε την πεποίθησή μας ότι οι παιδαγωγικές αξίες δεν χρωματίζονται πολιτικά, πολύ δε περισσότερο κομματικά. Η πολυετής διάρκεια της εργασίας μας και η προσήλωσή μας στις θεολογικές και παιδαγωγικές αρχές της δεν επιτρέπει σε κανέναν την ταύτισή της με οποιαδήποτε κομματική σκοπιμότητα ή ιδεολογία. Οφείλουμε να προστατεύσουμε το μάθημα των Θρησκευτικών από επικοινωνιακές αντιπαραθέσεις, μικροκομματικά συμφέροντα και σκοπιμότητες που δεν έχουν σχέση με το παιδαγωγικό πλαίσιο της λειτουργίας του.
   

Τέλος, εκφράζουμε την ανησυχία μας επειδή ορισμένες απόψεις που κατατίθενται, με αποκλειστικό σκοπό την πάση θυσία ατομική δικαίωση εκείνων που τις διατυπώνουν, μπορεί να θέσουν σε κίνδυνο ακόμη και τα κεκτημένα και αναγνωρισμένα δικαιώματα του μαθήματος των Θρησκευτικών. Τα νέα Προγράμματα Σπουδών προχωρούν στην αναβάθμιση του μαθήματος με αφετηρία το υφιστάμενο νομικό και εκπαιδευτικό πλαίσιο, χωρίς να το ανατρέπουν. Επιπλέον, παρέχουν τον ζωτικό χώρο και προσφέρουν τα διδακτικά υλικά και εργαλεία στον εκπαιδευτικό, για την ανάδειξη του πνευματικού πλούτου και της μορφωτικής δυναμικής που περιέχει το μάθημα των Θρησκευτικών με επίκεντρο την Ορθόδοξη Παράδοση και σε διάλογο με τον σύγχρονο και ραγδαία μεταβαλλόμενο κόσμο μας. Προς όφελος, πάντα, των παιδιών και εφήβων που μαθητεύουν στα σχολεία της πατρίδας μας -και όχι, φυσικά, της πείσμονος αγκίστρωσης σε ιδεολογικά καταφύγια άσχετα με τη ζωή και το νόημά της, εν τέλει άσχετα με τη ζωή της Εκκλησίας.

 

Επιτροπεσ Εμπειρογνωμονων
για τα Νεα Προγράμματα Σπουδων
στα Θρησκευτικα Δημοτικου-Γυμνασιου & Λυκειου

Άρθρο του Διευθυντή της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών Παντελή Καλαϊτζίδη για την εν εξελίξει συζήτηση για το Μάθημα των Θρησκευτικών

 
Αναδημοσίευση από την Εφημερίδα των Συντακτών, 3-10-2016: http://www.efsyn.gr/arthro/epikindyna-thriskeytika
 

«Εγώ με μια λέξη θα έλεγα σήμερα, επειδή διάβασα τα καινούργια προγράμματα [για το Μάθημα των Θρησκευτικών] και τα είδα, πως είναι απαράδεκτα. Είναι επικίνδυνα. Είναι πράγματα που δεν θα αποδώσουν καρπούς αλλά μεγάλη ζημιά στην Παιδεία γενικότερα, στην κοινωνία μας και ρήξη στις σχέσεις της Εκκλησίας με την Πολιτεία», δήλωσε πρόσφατα ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ. Ιερώνυμος μπροστά στις τηλεοπτικές κάμερες, περιστοιχιζόμενος από μέλη της αρτηριοσκληρωτικής Πανελλήνιας Ένωσης Θεολόγων (την οποία ο ίδιος φρόντιζε μέχρι πρότινος να κρατά σε απόσταση ασφαλείας, εγκαλώντας τους θεολόγους-εκπροσώπους της για τις παρωχημένες ιδέες τους).    Ώστε λοιπόν δεν αποτελούν κίνδυνο (και όνειδος) για την Εκκλησία ο αντισημιτισμός του Μητροπολίτη Πειραιώς ή η απροκάλυπτη εξύμνηση των πρωτεργατών της στρατιωτικής δικατορίας και της εγκληματικής οργάνωσης της «Χρυσής Αυγής», καθώς και τα κηρύγματα μνησικακίας και οι κατάρες που εξαπολύει προς κάθε κατεύθυνση και με κάθε ευκαιρία ο Μητροπολίτης Καλαβρύτων. Κίνδυνο για την ηγεσία της θεσμικής Εκκλησίας (και τις σχέσεις της με το κράτος...) αποτελούν οι θεολόγοι εκπαιδευτικοί και τα νέα Προγράμματα για το ΜτΘ! Δεν φαίνεται όμως να απασχολεί την ηγεσία της θεσμικής Εκκλησίας η όλο και μεγαλύτερη αποξένωσή της από την κοινωνία, από τους μορφωμένους και σκεπτόμενους πολίτες και τους νέους, των οποίων εξάλλου δεν μίλησε ποτέ τη γλώσσα ούτε έκανε κάποια ιδιαίτερη προσπάθεια για να τους προσεγγίσει.

 Στις παραπάνω δηλώσεις του ο Αρχιεπίσκοπος είναι σαν να ακούει και να διαβάζει για πρώτη φορά για τα νέα Προγράμματα Σπουδών για το ΜτΘ. Όσοι, όμως, παρακολουθούν τα εκκλησιαστικά πράγματα γνωρίζουν πως αυτό δεν είναι ακριβές. Τα Προγράμματα εκπονήθηκαν από τους εμπειρογνώμονες θεολόγους το έτος 2010-11, ενώ από τη σχολική χρονιά 2011-12 και για τρία χρόνια τέθηκαν σε πιλοτική εφαρμογή σε αρκετά σχολεία ανά την επικράτεια. Η σχετική δε συζήτηση (με συνέδρια, ημερίδες, δημοσιεύσεις, παιδαγωγικές και επιμορφωτικές συναντήσεις, κλπ) για την αλλαγή της φυσιογνωμίας του ΜτΘ κρατάει τουλάχιστον από το 1999, και σε αυτήν έλαβαν μέρος όχι μόνο θεολόγοι καθηγητές, αλλά και ιεράρχες, οι οποίοι και συχνά φιλοξένησαν τις σχετικές διοργανώσεις. Η ίδια η Εκκλησία της Ελλάδος, εξάλλου, επί των ημερών του σημερινού Αρχιεπισκόπου συζήτησε εν συνόδω τις προτεινόμενες αλλαγές στο ΜτΘ, τις οποίες είδε μάλλον θετικά, όπως μαρτυρούν και οι σχετικές εισηγήσεις των Σεβασμιωτάτων Μητροπολιτών Αλεξανδρουπόλεως (Μάιος 2012) και Μεσσηνίας (Νοέμβριος 2012), το Δελτίο Τύπου της Διαρκούς Ιεράς Συνόδου (5-11-2012), η ημερίδα που διοργανώθηκε στο Διορθόδοξο Κέντρο της Εκκλησίας της Ελλάδος στην Πεντέλη, τον Φεβρουάριο του 2013, αλλά και δημόσιοι ενθαρρυντικοί λόγοι του ίδιου του Αρχιεπισκόπου σε ενημερωτικές συναντήσεις με τους θεολόγους εμπειρογνώμονες-συντάκτες του νέου Προγράμματος, όπου γινόταν λόγος για «το έργο της αναβάθμισης του θρησκευτικού μαθήματος» με βάση τους άξονες και τις αρχές του Προγράμματος αυτού. Ο δε εισηγητής εκ μέρους του Υπουργείου Παιδείας, Έρευνας και Θρησκευμάτων των νέων Προγραμμάτων για το ΜτΘ, ο Σύμβουλος του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής (ΙΕΠ) Δρ. Σταύρος Γιαγκάζογλου, τυγχάνει από τον Οκτώβριο του 2008 στενός συνεργάτης του Μακαριωτάτου και Διευθυντής του επιστημονικού περιοδικού της Εκκλησίας της Ελλάδος «Θεολογία».

 Αντί λοιπόν για την έκπληξη και δυσφορία του Μακαριωτάτου, θα πρέπει μάλλον να καταθέσουμε τη δική μας (και πολλών άλλων!) έκπληξη, απορία και ανησυχία για ορισμένες κρίσιμες αποφάσεις της ηγεσίας της θεσμικής Εκκλησίας που δεν αφορούν μόνο το ΜτΘ, αλλά σηματοδοτούν μιαν ευρύτερη συντηρητική στροφή (όποιος κάνει τον κόπο να διαβάσει το κείμενο «Ποιον Αρχιεπίσκοπο θέλουμε;» που υπέγραψαν 26 προσωπικότητες του ευρύτερου εκκλησιαστικού χώρου παραμονές των αρχιεπισκοπικών εκλογών του 2008, θα διαπιστώσει ποιες ελπίδες επενδύθηκαν τότε στις αρχιεπισκοπικές υποψηφιότητες, βλ. http://panagiotisandriopoulos.blogspot.gr/2008/02/blog-post_9678.html). Απαριθμώ, λοιπόν, χωρίς να εξαντλώ, ορισμένα μόνο από τα στοιχεία που σηματοδοτούν την συντηρητική αυτή «στροφή»:

Τι συνέβη και εντός λίγων μηνών (αρχής γενομένης από τον Ιανουάριο του 2016) η παραπάνω θετική στάση της Διοικούσας Εκκλησίας έναντι των νέων Προγραμμάτων, μεταβάλλεται βαθμιαία από ήπια κριτική σε ευθέως καταδικαστική; (Σε αυτό το παιχνίδι τακτικισμών και παλινωδιών που χαρακτηρίζει μάλλον διαχρονικά τη στάση της Εκκλησίας της Ελλάδος σε παρόμοια ζητήματα, αξίζει να αναφέρουμε ότι τα προηγούμενα προγράμματα και διδακτικά εγχειρίδια για το ΜτΘ που η ηγεσία της θεσμικής Εκκλησίας υπερασπίζεται σήμερα ως ακραιφνώς ορθόδοξα, είχαν καταγγελθεί το 2006 από τον τότε Αρχιεπίσκοπο Χριστόδουλο με επιστολή του προς το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο ως νεωτερίζοντα και εκτός εκκλησιαστικής παράδοσης!)

 Για ποιο λόγο άραγε ο Αρχιεπίσκοπος συμμάχησε με τους πλέον ακραίους και υπερσυντηρητικούς ιεράρχες και θεολόγους; Τι τον οδήγησε να θυσιάσει τον επί χρόνια συνεργάτη του Σταύρο Γιαγκάζογλου και να τον απομακρύνει από τη διεύθυνση του περιοδικού «Θεολογία», ικανοποιώντας έτσι, καθώς λέγεται, την εκδικητική και τιμωρητική διάθεση των καινοφανών «συμμάχων» του; (Θεωρώ υποχρέωσή μου να σημειώσω εδώ ότι ο Σταύρος Γιαγκάζογλου, λαμπρός ορθόδοξος θεολόγος ειδικευμένος στη θεολογία του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά και του ησυχασμού, παρότι στοχοποιήθηκε και συκοφαντήθηκε από τους ορθόδοξους ταλιμπάν, έμεινε σταθερός και εδραίος στις απόψεις του αναφορικά με την ανάγκη ανανέωσης του ΜτΘ, δίνοντας μαθήματα ήθους και συνέπειας. Παράλληλα επί των ημερών του η «Θεολογία» κατάφερε να συνταιριάξει το υψηλό επιστημονικό επίπεδο, με την αισθητική αρτιότητα και τον ζωντανό και δημιουργικό θεολογικό λόγο, ανεβάζοντας έτσι πολύ ψηλά τον πήχυ των απαιτήσεων για όποιον τον διαδεχτεί).

Ποια ύψιστα συμφέροντα της Εκκλησίας διακυβεύονται με τα νέα Προγράμματα, ώστε ο Αρχιεπίσκοπος να αρθρώνει πλέον έναν λόγο πολιτικό και πολωτικό (όπως o προκάτοχός του την εποχή της διαμάχης για τις ταυτότητες!), που κινδυνεύει όχι μόνο να διχάσει το σώμα των θεολόγων, αλλά και την κοινωνία ευρύτερα;

 Είναι τυχαίο άραγε ότι τα παραπάνω λαμβάνουν χώρα παράλληλα με την τουλάχιστον αμφίσημη και διφορούμενη στάση της Εκκλησίας της Ελλάδος έναντι της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου; Όπως από πολλούς ομολογείται, λόγω της ανασφάλειάς της σχετικά με το ζήτημα των λεγομένων «Νέων Χωρών», η Εκκλησία της Ελλάδος με τη στάση της λίγο πριν τη Σύνοδο της Κρήτης, άνοιξε το χορό των αμφισβητήσεων των ομοφώνως εγκεκριμένων από τη Σύναξη των Προκαθημένων στη Γενεύη σχεδίων των τελικών κειμένων (και ιδιαίτερα αυτού που αναφερόταν στις σχέσεις της Ορθόδοξης Εκκλησίας με τον υπόλοιπο χριστιανικό κόσμο, όπου για πρώτη φορά στην ιστορία της η Εκκλησία της Ελλάδος αμφισβήτησε την χρήση του όρου «Εκκλησίες» προκειμένου για τις Δυτικές χριστιανικές Εκκλησίες), προσφέροντας έτσι το πρόσχημα που αναζητούσε η Ρωσική Εκκλησία και οι δορυφόροι της προκειμένου να ματαιωθεί η Πανορθόδοξη Σύνοδος και να πληγεί το κύρος και το πρωτείο διακονίας του Οικουμενικού Πατριαρχείου.

 Ευτυχώς, μέχρι στιγμής, η «στροφή» αυτή του Αρχιεπισκόπου δεν συμπαρέσυρε όλο το σώμα της Ιεραρχίας. Τον Μάρτιο και τον Μάιο του 2016, σε δύο Μητροπόλεις της Εκκλησίας της Ελλάδος (Δημητριάδος και Αλεξανδρουπόλεως) διοργανώθηκαν σε συνεργασία με την Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών και υπό την αιγίδα του ΙΕΠ και του Υπουργείου Παιδείας, Έρευνας και Θρησκευμάτων, επιμορφωτικά σεμινάρια για τα νέα Προγράμματα του ΜτΘ, ενώ και άλλες Μητροπόλεις εκδήλωσαν ενδιαφέρον για τη διοργάνωση ανάλογων σεμιναρίων. Όσοι δε είναι σε θέση να γνωρίζουν τα εκκλησιαστικά πράγματα εκ των έσω, ξέρουν ότι και άλλες φωνές εντός του εκκλησιαστικού χώρου που δεν έχουν ακόμη ακουστεί, αντιλαμβάνονται την αναγκαιότητα των αλλαγών και των ανοιγμάτων, και κυρίως την επείγουσα ανάγκη συνειδητοποίησης της πραγματικότητας των πλουραλιστικών και πολυπολιτισμικών κοινωνιών.

Ο ορθόδοξος παραδοσιακός κόσμος βρίσκεται εδώ και δεκαετίες, αν όχι αιώνες ήδη, καθηλωμένος στην ακινησία με το βλέμμα στραμμένο στο παρελθόν. Οι έννοιες της ανανέωσης, της εξέλιξης και της μεταρρύθμισης συνεχίζουν να προκαλούν φόβο και αμηχανία. Αρνούμενη, όμως, να στοχαστεί και να συζητήσει πάνω στις αναγκαίες αλλαγές και μεταρρυθμίσεις, κλείνοντας τα μάτια στην εξέλιξη της κοινωνίας και στις ριζικές —ενίοτε μάλιστα και βίαιες— ανατροπές, που επηρεάζουν το ίδιο της το ποίμνιο, η Εκκλησία στην Ελλάδα κινδυνεύει να παρακολουθεί ως απλός θεατής την εκδήλωση πολύ μεγαλύτερης κλίμακας αλλαγών που θα σαρώσουν τόσο τα μοντέλα κατήχησης και χριστιανικής αγωγής, όσο και το ευρύτερο πλαίσιο συγκρότησης του εκκλησιαστικού σώματος, με ορατό πλέον τον κίνδυνο της ιστορικής περιθωριοποίησης της Ορθοδοξίας.

 Ας μην μας ξεγελούν τα φαινόμενα και οι φευγαλέες εντυπώσεις. Οι γεμάτοι ναοί τις ημέρες των Χριστουγέννων, της Μεγάλης Εβδομάδας ή του Πάσχα και η συρροή στις εκκλησίες αναξιοπαθούντων λόγω της δεινής οικονομικής κρίσης, δεν μπορούν να συγκαλύψουν το γεγονός ότι στην επόμενη γενιά, στη γενιά των παιδιών μας, για πολλούς και διάφορους λόγους η Εκκλησία στην Ελλάδα θα κινδυνεύσει με πλήρη κατάρρευση και ιστορική περιθωριοποίηση. Η εικόνα μιας εκτός τόπου και χρόνου ιεραρχίας, που επιμένει συνήθως να επιλέγει για επισκόπους άχρωμα στελέχη του γραφειοκρατικού της μηχανισμού (ευτυχώς υπάρχουν και εξαιρέσεις!) και που ανέχεται επισκόπους/μέλη της ιεραρχίας να πλειοδοτούν σε αντισημιτικές, αντιισλαμικές, αντιοικουμενικές, ακόμη και φιλορατσιστικές και φιλοναζιστικές εξαλλοσύνες· η προϊούσα επαγγελματοποίηση του κλήρου και η πλήρης, σχεδόν μέχρι γνωσιομαχίας, αποξένωσή του από θεολογικά κριτήρια και ευαισθησίες· τα συνεχώς συρρικνούμενα, μέχρις εξαφανίσως πολλές φορές στις τάξεις του Λυκείου, κατηχητικά σχολεία και η κραυγαλέα απουσία ορθόδοξης κατήχησης στο υποτιθέμενο «ορθόδοξο» πλήρωμα· το αποκαρδιωτικό επίπεδο της εκκλησιαστικής εκπαίδευσης, όλα αυτά ειδοποιούν για την επερχόμενη κατάρρευση.

Η θορυβώδης συζήτηση για τα νέα Προγράμματα του ΜτΘ επιβεβαιώνει για άλλη μια φορά τη διαπίστωση ότι η ελληνική Ορθοδοξία έχει επειγόντως ανάγκη από ριζικές τομές και μεταρρυθμίσεις, από ένα νέο «καινοτομείν τα ονόματα» για να θυμηθούμε τη διατύπωση του αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου, και όχι από στασιμότητα και ακινησία. Η θεσμική Εκκλησία πρέπει επιτέλους να μιλήσει στους σημερινούς ανθρώπους και στη δίψα τους για πλήρωμα ζωής και ελευθερίας, να αρθρώσει λόγο πειστικό «περί της εν υμίν ελπίδος» (πρβλ. Α΄ Πέτρου 3:15), και όχι να επικαλείται συνεχώς την προσφορά της στους αγώνες του έθνους προκειμένου να διατηρήσει προνόμια και κεκτημένα μιας άλλης εποχής και ενός άλλου πολιτικού και πολιτισμικού παραδείγματος.

Η Ορθοδοξία κινδυνεύει από τη στασιμότητα και την ακινησία, από την απειλούμενη ιστορική περιθωριοποίηση, και όχι από την οικεία, από την παράδοσή της, εν Αγίω Πνεύματι δημιουργική συνάντηση με το καινούργιο. Όπως σημειώνει και ο μεγάλος ορθόδοξος θεολόγος Βλαδίμηρος Λόσκι, «δεν παραμένει τις εν τη Παραδόσει δια μιας ιστορικής αδρανείας φυλάττων ως “παράδοσιν ληφθείσαν εκ των Πατέρων” παν ό,τι δια της δυνάμεως της συνηθείας κολακεύει θεοσεβή τινά συναισθηματισμόν. Αντιθέτως, τότε είναι που τας πλείστας φοράς κινδυνεύει τις να ευρεθή τελικώς εκτός του Σώματος του Χριστού, όταν υποκαταστήση την Παράδοσιν του ζώντος εν τη Εκκλησία Αγίου Πνεύματος με το είδος αυτό των “παραδόσεων”. Δεν πρέπει να πιστεύωμεν ότι μόνη η συντηρητική στάσις είναι σωτηριώδης, ούτε ότι οι αιρετικοί υπήρξαν πάντοτε “νεωτερισταί”». Ο νοών νοείτω!

 

 Ο Παντελής Καλαϊτζίδης είναι Δρ. Θεολογίας, Διευθυντής της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών Βόλου.
 

π. Matthew Baker (1978-2015): Μια προσωπική κατάθεση εις μνήμην του.

Αναδημοσίευση από την Πύλη Εκκλησιαστικών Ειδήσεων AMEN


γράφει ο Νικόλαος Ασπρούλης, Υπ. Δρ. Φιλοσοφίας ΕΑΠ, Επιστημονικός Συνεργάτης Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών Βόλου και περιοδικού Θεολογία

Ήταν ξημερώματα Δευτέρας, 2ης Μαρτίου 2015, αμέσως μετά από την Κυριακή της Ορθοδοξίας, όταν έφτασε στα εισερχόμενα του ηλεκτρονικού μου ταχυδρομείου ένα μήνυμα από τον πολύ αγαπητό μου φίλο π. Matthew Baker με τίτλο «Αιωνία η Μνήμη». Μόλις πριν λίγο καιρό (μέσα Φεβρουαρίου) μου είχε εκμυστηρευτεί ότι η σύζυγος του Katie είχε χάσει μετά από δεκαεπτά εβδομάδες κυοφορίας σε πρόωρη γέννα το έβδομο παιδί τους τον Ευγένιο. Πίστεψα λοιπόν αρχικά ότι επρόκειτο για μια αναγγελία μεταξύ των φίλων του του τραγικού αυτού γεγονότος… Όταν όμως άρχισα να διαβάζω το μήνυμα, ένα ρίγος άρχισε να με διαπερνάει. Το μήνυμα αν και είχε σταλεί από τον προσωπικό λογαριασμό του π. Matthew, το υπέγραφε η σύζυγός του, αναγγέλλοντας στους παραλήπτες τον τραγικό θάνατό του σε αυτοκινητιστικό δυστύχημα. Γυρνώντας από τον εσπερινό το απόγευμα της Κυριακής της Ορθοδοξίας, από τον ιερό ναό της αγίας Τριάδος στο Norwich του Κονέκτικατ, όπου μόλις πριν λίγο καιρό είχε  αναλάβει καθήκοντα εφημερίου, το αυτοκίνητο του π. Matthew λόγω της ολισθηρότητας του δρόμου από την σφοδρή χιονόπτωση, ανατράπηκε με αποτέλεσμα ο οδηγός του να πεταχτεί έξω από το όχημα και να βρει τραγικό θάνατο, ενώ τα έξι παιδιά της οικογένειας που επέβαιναν, ευτυχώς δεν έπαθαν απολύτως τίποτε…


Ήταν μια είδηση που απλώς έπεσε ως κεραυνός εν αιθρία… Δεν μπορούσα να πιστέψω ότι ο αγαπημένος μου φίλος από την Αμερική, με τον οποίο βρισκόμασταν σε διαρκή επικοινωνία είχε χαθεί έτσι εντελώς απροσδόκητα…
Στις λίγες γραμμές που ακολουθούν θα ήθελα απλά να καταθέσω εις μνήμην του μια προσωπική μαρτυρία για έναν άνθρωπο ο οποίος αν και δεν έμελλε να ζήσει πολύ ωστόσο σημάδεψε με θετικό τρόπο τις ζωές πολλών ανθρώπων ολόγυρα στον κόσμο.


Με τον π. Ματθαίο πρωτογνωριστήκαμε «ηλεκτρονικά» κατά την διάρκεια του καλοκαιριού του 2010, έπειτα από διαμεσολάβηση ενός κοινού και πολύ αγαπητού μας φίλου του Αριστοτέλη Παπανικολάου, Καθηγητή στο Πανεπιστήμιο του Fordham της Νέας Υόρκης, Συνιδρυτή και Συνδιευθυντή του Κέντρου Ορθοδόξων Χριστιανικών Σπουδών του ιδίου Πανεπιστημίου. Από τότε αμέσως δεθήκαμε πολύ στενά. Το κοινό μας ενδιαφέρον και αγάπη για την ορθόδοξη θεολογία και ειδικά για το έργο του πρωτομάστορα της «Νεοπατερικής σύνθεσης» π. Γεώργιο Φλωρόφσκυ, μας έφερε πολύ κοντά. Έκτοτε ανταλλάσαμε κείμενα, μελέτες, σκέψεις και σχόλια ο καθένας για τα κείμενα του άλλου, συχνά συμφωνούσαμε, αλλά και διαφωνούσαμε, πάντα όμως με βαθιά αμοιβαία αλληλοεκτίμηση και σεβασμό. Την εποχή εκείνη το περιοδικό Θεολογία της Εκκλησίας της Ελλάδος (τχ. 81: 4, 2010) ετοίμαζε ένα μεγάλο αφιέρωμα για τον Φλωρόφσκυ. Έχοντας ήδη μέσα από μελέτη των κειμένων του και τις προσωπικές συζητήσεις, συνειδητοποιήσει ότι ο π. Matthew ήταν ίσως από τους πιο εγκρατείς γνώστες της θεολογίας του μεγάλου Ρώσου θεολόγου, χωρίς δεύτερη σκέψη και σε συνεννόηση με τον διευθυντή του περιοδικού Δρ. Σταύρο Γιαγκάζογλου, του ζήτησα να συμβάλλει με ένα κείμενο. Πράγματι αμέσως ανταποκρίθηκε θετικά στέλνοντας μετά από λίγο διάστημα ένα περισπούδαστο μελέτημα με τον τίτλο « “Theology Reasons” – in History: Neo-Patristic Synthesis and the Renewal of Theological Rationality». Δεν έφτανε όμως μόνο αυτό, στο τεύχος εκείνο επρόκειτο σε συνεργασία μαζί του να δημοσιεύσουμε ένα σύντομο βιογραφικό σημείωμα για τον Ρώσο θεολόγο, ενώ επίσης επρόκειτο να δώσει για δημοσίευση για πρώτη φορά στο περιοδικό αυτό, έναν σχεδόν πλήρη κατάλογο με όλη τη γνωστή δευτερογενή βιβλιογραφία για το έργο του Φλωρόφσκυ. Οι συμβολές του αυτές επρόκειτο να είναι οι πρώτες και δυστυχώς τελευταίες στιγμές γνωριμίας της σκέψης του π. Matthew με το ελληνικό θεολογικό αναγνωστικό κοινό.


Με το πέρασμα του χρόνου, οι σχέσεις μας θα ενδυναμώνονταν. Εκείνος προχωρούσε τις σπουδές του σε επίπεδο διδακτορικού στο πανεπιστήμιο του Fordhamυπό την καθοδήγηση του Παπανικολάου, με επίκεντρο τη μελέτη της ερμηνευτικής στο έργο του Φλωρόφσκυ, κι εγώ συνέχιζα παράλληλα τη συγγραφή της δικής μου διατριβής πάνω στις μεθοδολογικές παραμέτρους του έργου του Φλωρόφσκυ και του Ζηζιούλα. Η επικοινωνία μας ήταν σχεδόν καθημερινή όχι μόνο μέσω ηλεκτρονικών μηνυμάτων αλλά και συνομιλιών μέσω Skype, για θέματα όχι μόνο σχετικά με την ορθόδοξη θεολογία, αλλά και ευρύτερα πνευματικής φύσεως που αφορούσαν στην καθημερινή ζωή του χριστιανού σε έναν κόσμο που διαρκώς μεταβαλλόταν.


Παράλληλα ο π. Matthew λόγω της διαρκώς αυξανόμενη φήμης που έμελλε να αποκτήσει (χωρίς ωστόσο να το επιδιώκει, είναι αλήθεια) ως ένας από τους πλέον ειδικούς στο έργο του Φλωρόφσκυ (η μεταπτυχιακή εργασία του μάλιστα ήταν αφιερωμένη στον «χριστιανικό ελληνισμό» του ρώσου θεολόγου), είχε την τύχη να έρθει πολύ κοντά, από ότι μου έλεγε, σε μια πολύ εγκάρδια και στενή σχέση, με τον βιογράφο του Φλωρόφσκυ, Andrew Blane, ο οποίος είχε μέχρι τότε στην κατοχή του ένα πολύτιμο αρχείο από την συναναστροφή του με τον μεγάλο θεολόγο. Το αρχείο αυτό περιλάμβανε αδημοσίευτες συνεντεύξεις, επιστολές του Φλωρόφσκυ σε άλλους μεγάλους θεολόγους της εποχής του, τα δακτυλογραφημένα χειρόγραφα των «Σταθμών της Ρωσικής θεολογίας», με σχόλια, διορθώσεις, προσωπικά αντικείμενα του Ρώσου θεολόγου κ.ά. Όλα αυτά περιήλθαν στην κατοχή του π. Matthew, καθώς φαινόταν σε όλους όσοι τον ήξεραν από κοντά ότι επρόκειτο να γίνει ο πλέον πιστός και συνάμα δημιουργικός εκπρόσωπος της θεολογίας του Φλωρόφσκυ, ή όπως συνήθιζα να του λέω, ο πλέον «πιστός κληρονόμος» της θεολογικής του σκέψης.


Την ίδια περίοδο και για όσο χρονικό διάστημα ο π. Matthew έμενε στους ξενώνες του Θεολογικού Σεμιναρίου του αγίου Βλαδίμηρου στα περίχωρα της Νέας Υόρκης (Crestwood), σε συνεργασία με φοιτητές Θεολογίας και φίλους του όπως ο SeraphimDarchaert προχώρησαν σε ένα φιλόδοξο σχέδιο, στην ίδρυση ενός φοιτητικού συνδέσμου στο Πανεπιστήμιο του Princetonυπό την επωνυμία Georges Florovsky Orthodox Christian Theological Society, με στόχο τη διοργάνωση διεθνών συνεδρίων (έλαβαν χώρα τέσσερα συνέδρια από το 2011 μέχρι το 2014, πρβλ. http://www.princeton.edu/~florov/) σε θέματα που θα βασίζονταν στην θεολογική παρακαταθήκη του Φλωρόφσκυ, αλλά και στη συλλογή, ψηφιοποίηση του αρχειακού υλικού και επανέκδοση των απάντων του μεγάλου Ρώσου θεολόγου. Ο π. Matthew αναδείχθηκε η ψυχή αυτού του μεγαλόπνοου εγχειρήματος το οποίο, όπως μου είχε πει πρόσφατα, ελλείψει χρημάτων, φαινόταν αδύνατο να συνεχιστεί, αν και ο ίδιος σε συνεργασία με τον Seraphim είχαν προσπαθήσει να μετατρέψουν το Σύνδεσμο σε Ερευνητικό Κέντρο, προκειμένου να μπορεί να δέχεται χορηγίες για ερευνητικούς σκοπούς. Στο πλαίσιο της δράσης του Συνδέσμου αυτού, ο π. Matthew με προσκάλεσε να λάβω μέρος τον Φεβρουάριο του 2013 στο τρίτο συνέδριο με θέμα «What is the Bible? The Patristic Doctrine of Scripture». Το ταξίδι αυτό επρόκειτο να αποτελέσει ορόσημο για τις σχέσεις μας, όχι μόνο γιατί ήταν η μοναδική φορά που μπορέσαμε μετά από τόσα χρόνια ηλεκτρονικής επικοινωνίας να συναντηθούμε πρόσωπο προς πρόσωπο, αλλά και επειδή έμελλε να είναι μια μοναδική ευκαιρία να γνωρίσω από κοντά και την πολυμελή οικογένειά του, που τόσο αγαπούσε. Οι λίγες εκείνες ημέρες της θερμής φιλοξενίας μου από την οικογένεια Baker, στο σπίτι που διατηρούσαν κατά την παραμονή τους στο campus του Θεολογικού Σεμιναρίου του αγίου Βλαδίμηρου της Νέας Υόρκης, θα μείνουν ανεξίτηλα χαραγμένες στη μνήμη μου. Ήταν μέρες που γνώρισα από κοντά το ήθος, την καλοσύνη, την ανιδιοτελή αγάπη και προσφορά ενός ανθρώπου που δεν τον ενδιέφεραν τόσο οι κοσμικές μέριμνες, αλλά πρωτίστως η υπηρεσία της Ορθόδοξης Εκκλησίας είτε ως ικανότατου θεολόγου είτε αργότερα ως κληρικού και κήρυκα της Μητρόπολης Βοστώνης. Τις μέρες εκείνες μοιραστήκαμε εμπειρίες, διατρέξαμε μαζί το προσωπικό αρχείο του Blane, που είχε ήδη περιέλθει στη διάθεση του π. Ματθαίου, ενώ είχα τη μοναδική τιμή να ψηλαφίσω προσωπικά αντικείμενα του ίδιου του Φλωρόφσκυ (λ.χ. τον χαρτοφύλακά του, προσωπικά αντίγραφα βιβλίων όπως το «Χριστός και Χρόνος» του Cullmann με τις ιδιόχειρες σημειώσεις του Ρώσου θεολόγου, τις κάρτες κοινωνικής/ιατρικής ασφάλισής του κ.ά). Πραγματικά ήταν στιγμές ιστορικές που σημάδεψαν μοναδικά την προσωπική μου πορεία…


Ως ένα είδος ακαδημαϊκής (μάλλον περισσότερο φιλικής) ανταπόδοσης στη διαμεσολάβηση μου να συμβάλλει με το κείμενό του στο αφιέρωμα της Θεολογίας για τον Φλωρόφσκυ, ο π. Matthew μου ζήτησε να λάβω μέρος σε ειδικό αφιέρωμα για τον μεγάλο προτεστάντη θεολόγο T. F. Torrance του περιοδικού Participatio, (http://www.tftorrance.org/journal/participatio_vol_4_2013.pdf) στο οποίο βοηθούσε ως υποδιευθυντής (associate editor), διακονώντας με τον τρόπο αυτό την οικουμενική διάσταση της ορθόδοξης θεολογίας, που δεν παραμένει κλεισμένη σε στεγανά αλλά έρχεται σε επαφή με κορυφαίους εκπροσώπους της δυτικής θεολογίας, πάντοτε ανοικτή και έτοιμη για γόνιμο και ειλικρινή διάλογο, κατά το πρότυπο του «μέντορά» του Φλωρόφσκυ. Με χαρά αποδέχθηκα την πρόσκληση στέλνοντας σχετικό κείμενο για τη σχέση T.F. Torrance και Ζηζιούλα γύρω από το ζήτημα της θείας Μοναρχίας. Το αφιέρωμα αυτό έτυχε τέτοιας αποδοχής, ώστε σύντομα επρόκειτο να λάβει τον δρόμο για την έκδοσή του σε αυτοτελή τόμο υπό τον τίτλο: T.F. Torrance and Eastern Orthodoxy: Theology in Reconciliation (Wipf & Stock, υπό έκδοση 2015),τον οποίο μέχρι και λίγες μέρες πριν το θάνατό του δούλευε μαζί με τους άλλους συντελεστές του εγχειρήματος για την προετοιμασία του.


Η στενή συνεργασία που είχε ξεκινήσει από το 2010 έμελλε να συνεχιστεί με ακόμη πιο εντατικούς ρυθμούς. Έτσι εν όψει της προετοιμασίας έκδοσης του μνημειώδους έργου για τη θεολογική εκπαίδευση σε ορθόδοξη προοπτική, με τίτλο Orthodox Handbook on Ecumenism. Resources for theological education,P. Kalaitzidis et. al. (eds.), (Volos Academy Publications in cooperation with WCC Publ. and Regmum Books International: Volos, 2014) του ζήτησα να συμβάλλει με ένα σύντομο κείμενο για την οικουμενική συμβολή του Φλωρόφσκυ, κάτι που έκανε με ιδιαίτερη χαρά, προσκομίζοντας νέα και άγνωστα στους πολλούς στοιχεία για την οικουμενική δράση του Ρώσου θεολόγου (σε συνεργασία με τον Darchaert S. “Fr. Georges Florovsky” σσ. 211-215). Παράλληλα έπειτα από την επιτυχή συμμετοχή του σε διεθνές συνέδριο που διοργανώθηκε τον Ιούνιο 2013 από το Πανεπιστήμιο του Princeton με τίτλο «K. Barth in Dialogue: Encounter with major figures», όπου μίλησε για τη σχέση μεταξύ Φλωρόφσκυ και Barth, βασισμένος σε μεγάλο βαθμό σε αδημοσίευτο αρχειακό υλικό της μεταξύ τους έμμεσης ή άμεσης αλληλογραφίας, μου είχε προτείνει, εκπροσωπώντας από την πλευρά μου την Ακαδημία Βόλου και σε συνεργασία με τον Καθηγητή Συστηματικής θεολογίας του Πανεπιστημίου του Princeton B. McCormack να διοργανώσουμε στο προσεχές μέλλον διεθνές συνέδριο για τη σχέση της Ορθόδοξης θεολογίας και του K. Barth, που θα απέβλεπε σε μια πρώτη σοβαρή προσέγγιση και αξιολόγηση από πλευράς ορθοδόξου της διαλεκτικής θεολογίας του μεγάλου Ελβετού θεολόγου.(Ο ενδιαφερόμενος μπορεί να αναζητήσει τα επιστημονικά κείμενα του π. Matthew στην διαδικτυακή τοποθεσία: https://fordham.academia.edu/BakerMatthew).


Ο π. Matthew είχε ιδιαίτερη αγάπη προς την Ελλάδα. Όπως μου έλεγε στις κατ’ ιδίαν «ηλεκτρονικές» συνομιλίες μας διαρκώς παρακολουθούσε από χρόνια τα θεολογικά και κοινωνικό-πολιτικά τεκταινόμενα στη χώρα μας, εκφράζοντας πότε την ικανοποίησή του και πότε τον προβληματισμό του για την πορεία της ελλαδικής θεολογίας και Εκκλησίας. Μάλιστα είχε ήδη από το 2007-08 στείλει ηλεκτρονικό μήνυμα στον Διευθυντή της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών Βόλου Δρ. Παντελή Καλαϊτζίδη (με τον οποίο γνωρίστηκε από κοντά στα τέλη Νοεμβρίου του 2009 στο Παρίσι, στο συνέδριο του Ινστιτούτου του Αγίου Σεργίου για τον Φλωρόφσκυ, και με τον οποίο έκτοτε διατηρούσε περιοδική επικοινωνία), εκφράζοντάς του την αμέριστη συμπαράστασή του στο έργο της Ακαδημίας, θεωρώντας, ότι πρόκειται για τους λίγους χώρους στην ελληνόφωνη Ορθοδοξία όπου επιτελείται σημαντικό έργο. Χωρίς να συμφωνεί, όπως μου έλεγε με όλα τα θεολογικά ανοίγματα της Ακαδημίας, πάντοτε ωστόσο επιχειρηματολογώντας κι όχι με αφορισμούς όπως είθισται να συμβαίνει, θεωρούσε ότι στο πλαίσιο της Ακαδημίας του Βόλου συντελούνταν σοβαρή και ειλικρινής δουλεία που έπρεπε να υποστηριχθεί. Παράλληλα ο π. Matthew το τελευταίο χρονικό διάστημα είχε προχωρήσει στην εκμάθηση της ελληνικής γλώσσας, προκειμένου να έχει άμεση πρόσβαση στις ελληνικές πηγές (Αγία Γραφή και Πατέρες αλλά και σύγχρονη θεολογία), θεωρώντας ως απαραίτητη προϋπόθεση σοβαρής επιστημονικής έρευνας την καλή γνώση των πηγών. Για το λόγο αυτό προχωρούσε και στην εκμάθηση της ρωσικής γλώσσας, προκειμένου να έχει ικανή πρόσβαση και στις σλαβικές πηγές.


Εξαιτίας της αγάπης του προς την Ελλάδα στον απόηχο της «ελληνικότητας» της θεολογίας του Φλωρόφσκυ, ο π. Matthew ετοιμαζόταν το προσεχές διάστημα να επισκεφτεί τη χώρα μας με αφορμή διεθνές επιστημονικό συνέδριο που διοργανώνεται στους Δελφούς τον προσεχή Μάιο (29-31) για τη σχέση Οντολογίας και Ιστορίας. Είχε μάλιστα μια εβδομάδα πριν τον αδόκητο θάνατό του κάνει και τη σχετική κράτηση του εισιτηρίου. Είχε μεγάλη προσμονή για το ταξίδι αυτό, καθώς εκτός του ότι θα βρισκόταν η ευκαιρία να συναντηθούμε και πάλι, επρόκειτο να συναντηθεί μεταξύ άλλων και με τον Μητροπολίτη Περγάμου Ιωάννη (Ζηζιούλα), ο οποίος είχε πρόσφατα εκφράσει τον απέραντο θαυμασμό του για το έργο του Αμερικανού ορθόδοξου θεολόγου. Μάλιστα ο π. Matthew είχε αποστείλει στον Μητροπολίτη Περγάμου, ένα από τα κεφάλαια της Διατριβής του όπου συζητούσε τη σχέση του Ζηζιούλα με τον Heidegger, στο πεδίο της ερμηνευτικής. Επρόκειτο για ένα κείμενο απαράμιλλης σημασίας, το οποίο θα τοποθετούσε σε νέες βάσεις την ιστορία της ορθόδοξης θεολογίας στο διάλογό της με τη φιλοσοφία από την οπτική της ερμηνευτικής.


Έτσι λοιπόν ετοιμαζόταν με ιδιαίτερο ζήλο για το πρώτο του ταξίδι στην Ελλάδα. Μαζί με τον μεγάλο του γιό, τον Ισαάκ, και έναν παιδικό του φίλο θα ταξίδευαν με τις Τουρκικές αερογραμμές μέσω Κωνσταντινούπολης στην Αθήνα. Μάλιστα λόγω της επιλογής της διαδρομής τον «πείραζα» λέγοντάς του ότι μόλις ερχόταν στην Αθήνα θα πηγαίναμε για «εξαγνισμό» σε ένα παραδοσιακό ελληνικό εστιατόριο για να μου απαντήσει αστειευόμενος ότι επιθυμούσε να κάνει «εξορκισμό» στο τουρκικό αεροσκάφος…


Δυστυχώς η μοίρα του επιφύλαξε ένα άλλο ταξίδι, εκείνο στην αιωνιότητα, δίνοντάς του έτσι την ευκαιρία να γνωρίσει πολύ πιο σύντομα από ότι ίσως έπρεπε, στη γειτονιά των αγγέλων, τον ιδρυτή της «νεοπατερικής σύνθεσης» τον π. Γεώργιο Φλωρόφσκυ, με τον οποίο είμαι σίγουρος ότι θα έχουν πολλά να πουν και να συζητήσουν…


Αιωνία σου η μνήμη αγαπημένε μου φίλε…

8 Μαΐου 2016

Ολοκληρώθηκαν με επιτυχία οι εργασίες της Ημερίδας «Η αγιογραφία χθες και σήμερα στην Ελλάδα, την Κωνσταντινούπολη και τον ορθόδοξο κόσμο. Διαφορές και παραλληλίες», (http://www.pemptousia.gr/2016/05/i-agiografia-chthes-ke-simera/), που πραγματοποίησε το Σάββατο 7 Μαΐου, η Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών Βόλου και συγκεκριμένα ο Τομέας Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων και Κειμηλίων, σε συνεργασία με την Εταιρεία Μελέτης της καθ’ Ημάς Ανατολής και το Νέο Κύκλο Κωνσταντινουπολιτών. Έγκριτοι ειδικοί επιστήμονες, καθηγητές Πανεπιστημίου και ερευνητές με σημαντική συμβολή στο χώρο της μεταβυζαντινής και νεώτερης εκκλησιαστικής ζωγραφικής, συμμετείχαν με τις εισηγήσεις τους, ενώ τιμώμενο πρόσωπο ήταν ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Γέρων Χαλκηδόνος κ. Αθανάσιος.

Στην Πεμπτουσία, μίλησε για την Ημερίδα  η κ. Μαρία Νάνου, ΜΑ Ιστορίας της Βυζαντινής Τέχνης, Διευθύντρια του Τομέα Έρευνας, Διαχείρισης και Συντήρησης Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων και Κειμηλίων, της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών Βόλου.

- Πεμπτουσία: Θα θέλαμε να μας δώσετε το στίγμα της ομιλίας του Μητροπολίτη Χαλκηδόνος στην Ημερίδα και να μας εξηγήσετε για ποιους λόγους ήταν το τιμώμενο πρόσωπο.
- Μ. Νάνου: Κατ’ αρχήν θα ήθελα να σας πω ότι η ιδέα της ημερίδας, αφιερωμένης στην αγιογραφία του 19ου και 20ου αιώνα, ήταν κάτι που από καιρό είχαμε κατά νου ως Τομέας της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών Βόλου και την οποία εντελώς συμπωματικά μοιραστήκαμε με τον κ. Σάββα Τσιλένη, Πρόεδρο της Εταιρείας Μελέτης της καθ’ Ημάς Ανατολής, και διαπιστώσαμε κοινά σημεία και προβληματισμούς. Η αγάπη και των δυο μας για την εκκλησιαστική ζωγραφική και η αγωνία μας για τη σημερινή της κατάσταση, συνέβαλαν ώστε η αρχική ιδέα να πάρει «σάρκα και οστά» και να έχουμε τελικά τη χαρά της πραγματοποίησης της Ημερίδας με θέμα: «Η αγιογραφία χθες και σήμερα στην Ελλάδα, την Κωνσταντινούπολη και τον ορθόδοξο κόσμο. Διαφορές και παραλληλίες».
Η επιλογή μας, τιμώμενο πρόσωπο της Ημερίδας να είναι ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Γέρων Χαλκηδόνος κ. Αθανάσιος (Παπάς), έχει να κάνει με την καίρια συμβολή του σε θέματα και ζητήματα τα οποία θίγονται στη σημερινή Ημερίδα. Αρκεί να σας πω ότι ο Σεβασμιώτατος τόσο με το διδακτικό όσο και με το συγγραφικό του έργο, διακόνησε από τη νεότητά του τους τομείς της χριστιανικής λειτουργικής τέχνης, έχοντας κάνει ειδικές σπουδές στη Μεσαιωνική και Νεώτερη Ιστορία της Τέχνης, στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου του Μονάχου, όπου υπέβαλε και τη διδακτορική του διατριβή. Εκτός όμως της θεωρητικής παιδείας, με δάσκαλο τον Φώτη Κόντογλου γνώρισε και στο πρακτικό επίπεδο την τέχνη της αγιογραφίας. Επιπλέον, με το πληθωρικό συγγραφικό του έργο, συνέγραψε περί τις 650 μελέτες και άρθρα και συνεχίζει μέχρι σήμερα να συγγράφει, ανέδειξε ιδιαίτερα την καλλιτεχνική παραγωγή στην Κωνσταντινούπολη και σε όλον τον ορθόδοξο κόσμο κατά το 19ο και 20ο αιώνα, ενώ το σύνολο του έργου του διακρίνεται για την οξύτητα του πνεύματος, τις πρωτοπόρες απόψεις, τις καίριες παρατηρήσεις, την επιστημονική εγκυρότητα. Νομίζω ότι μετά απ’ όλα τα παραπάνω, η επιλογή μας, ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Γέρων Χαλκηδόνος, να είναι το τιμώμενο πρόσωπο της Ημερίδας, δεν ήταν παρά οφειλόμενο χρέος.
Εξάλλου και το θέμα το οποίο ανέπτυξε «Ο Χριστιανισμός και η αγιογραφία στην Άπω Ανατολή κατά τον 21ο αιώνα», ήταν άκρως ενδιαφέρον και πρωτότυπο, καθώς έθιξε το θέμα της σύγχρονης θρησκευτικής ζωγραφικής και αγιογραφίας στην Άπω Ανατολή (Κορέα, Ιαπωνία, Κίνα, Χονγκ Κόνγκ, Μαλαισία), για το οποίο δεν υπάρχουν συστηματικές μελέτες και για το λόγο αυτό το πλούσιο υλικό που παρουσίασε και σχολίασε με γνώση και οξυδέρκεια, ήταν εντελώς άγνωστο και αποκαλυπτικό, των καλλιτεχνικών τάσεων που αναπτύσσονται στις χώρες της Άπω Ανατολής. Αναδείχτηκε επίσης, αν και σε ποιο βαθμό οι σύγχρονοι καλλιτέχνες των χωρών αυτών, ιθαγενείς μοναχοί και λαϊκοί, άνδρες και γυναίκες, προχωρούν σε ένα συγκερασμό στοιχείων, των τοπικών τους παραδόσεων με την τέχνη του Βυζαντίου και με τα «νεοβυζαντινά» πρότυπα παράγοντας πρωτοποριακά έργα.
 - Πεμπτουσία: Η εκκλησιαστική ζωγραφική σήμερα, ανταποκρίνεται στις πνευματικές ανάγκες των καιρών;
 - Μ. Νάνου: Η σύγχρονη εκκλησιαστική ζωγραφική χαρακτηρίζεται από μια στασιμότητα, λόγω της εν πολλοίς στείρας αντιγραφής και επανάληψης παλαιών προτύπων, εκτός βεβαίως ελαχίστων φωτεινών εξαιρέσεων, που είναι αλήθεια ότι δεν τυγχάνουν πάντοτε και της καλύτερης υποδοχής από τους ιθύνοντες. Με εξαίρεση λοιπόν, σύγχρονους αγιογράφους, όπως ο Βασιλάκης, ο Κόρδης, ο π. Σταμάτης Σκλήρης, ο Μητράκας, ο Καρδαμάκης, ο Βαφειάδης, ο Παπανικολάου κ.ά., που γνωρίζοντας τη βυζαντινή ζωγραφική, προσπαθούν να εκφραστούν πιο δημιουργικά, είναι ως να μην υπάρχουν πια πραγματικοί δημιουργοί, καλλιτέχνες με πρωτότυπη έκφραση, οι οποίοι πάσχουν με την τέχνη τους να «ευαγγελίσουν» στους σύγχρονους ανθρώπους, το μήνυμα της πίστης. Είναι κρίμα, μια τέχνη όπως η βυζαντινή με τόσες διαφορετικές καλλιτεχνικές εκφράσεις κατά τη μακραίωνη διαδρομή της, με τέτοιο πλούτο, σήμερα να παραμένει εγκλωβισμένη σε μορφοπλαστικά σχήματα του παρελθόντος. Πώς θα μπορέσει να συνομιλήσει με τον σύγχρονο άνθρωπο, μια μορφή τέχνης «φυλακισμένη» στο παρελθόν; Ας μην λησμονούμε πως το Σώμα της Εκκλησίας βαδίζει προς τα Έσχατα και συνεπώς η τέχνη που εκφράζει την αγιότητα, παραμένει ζώσα όταν αντλεί  βεβαίως από το παρελθόν, πορεύεται όμως προς το μέλλον.


- Πεμπτουσία: Υπάρχει ανάγκη ανανέωσης της εκκλησιαστικής ζωγραφικής στον ορθόδοξο κόσμο; Ποια η συμβολή των σύγχρονων Ελλήνων εικονογράφων;
- Μ. Νάνου: Υπάρχει επιτακτική ανάγκη ανανέωσης της εκκλησιαστικής ζωγραφικής, σε όλο τον ορθόδοξο κόσμο. Μέσα από την Ημερίδα αναδείχτηκε το ζήτημα αυτό, που είναι τόσο αισθητικό όσο και ιδεολογικό και υπήρξε γόνιμος διάλογος και προβληματισμός. Οι τρεις τελευταίες εισηγήσεις μάλιστα, των σύγχρονων εικονογράφων Κωνσταντίνου Βαφειάδη, π. Σταμάτη Σκλήρη και Γιάννη Μητράκα, επισήμαναν την ευθύνη του εικονογράφου στην αναζήτηση σύγχρονων εκφραστικών τρόπων, αλλά και την ευθύνη του εκκλησιαστικού χώρου, για τη δυσκολία που παρουσιάζει στην αποδοχή νέων καλλιτεχνικών εκφράσεων. Ωστόσο, είναι παρήγορο και μας γεμίζει ελπίδες για το μέλλον της αγιογραφίας στην Ελλάδα και το εξωτερικό, ότι τόσο οι παραπάνω εικονογράφοι, όσο και άλλοι ομότεχνοί τους, όπως ο Γ. Κόρδης και οι μαθητές του, επιδιώκουν παραμένοντας πιστοί στην παράδοση της βυζαντινής ζωγραφικής, να εκφραστούν με σύγχρονους και πρωτότυπους εικαστικούς τρόπους, καθώς όπως τόνισε ο Κ. Βαφειάδης «ο δημιουργός οφείλει να προχωρεί με σεβασμό όχι μόνο προς αυτό που αφήνει πίσω του, αλλά κυρίως προς αυτό που βλέπει εμπρός του».


Κατερίνα Χουζούρη

 

Αναδημοσίευση από την Πεμπτουσία

Α' ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ TOY
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ TOY EAΠ

ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟΝ ΙΩΑΝΝΗ ΖΗΖΙΟΥΛΑ

 

Οργανωτική Επιτροπή
Δρ. Τερέζης Χρήστος (Πρόεδρος)
Δρ. Λόης Γεώργιος Νεκτάριος
υπ. M.Sc. Ζαφειρόπουλος Ανδρέας

3-4 ΜΑΪΟΥ 2014
Το Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα «Σπουδές στην Ορθόδοξη Θεολογία» της Σχολής Ανθρωπιστικών Σπουδών του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου διοργανώνει το Α΄ Επιστημονικό Συνέδριο, το οποίο θα πραγματοποιηθεί στην πόλη των Πατρών, στις 3 και 4 Μαΐου 2014, και στην αίθουσα διαλέξεων του Συλλόγου Ορθόδοξης Ιεραποστολής « Ο Πρωτόκλητος».
Πάτρα, Μιαούλη 68
τηλ: 2610.329737

 

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Α΄ ΣΥΝΕΔΡΙΑ ΣΑΒΒΑΤΟΥ (03-05-14)

Προεδρείο:  
Δεσπότης Σωτήριος & Παπαθανασίου Αθανάσιος

10.25    Έναρξη Συνεδρίου από τον καθ. κ. Χρήστο Τερέζη

10.30    Καραμούζης Πολύκαρπος, Δρ.
O θρησκευτικός εαυτός και η διαμόρφωση των θρησκευτικών αντιλήψεων στη σύγχρονη ελληνική κοινωνία

11.00    Φανάρας Γ. Βασίλειος, Δρ.
Μεταμοσχεύσεις: η θεολογική συζήτηση στην Ελλάδα τα τελευταία τριάντα έτη

11.30    Ζαφειρόπουλος Δ. Ανδρέας, υπ. M.Sc.
Οι σχέσεις της Σερβικής Ορθοδόξου Εκκλησίας με την Πολιτεία την περίοδο του κομμουνισμού στην τέως Γιουγκοσλαβία (1943-1990)


12.00    Αντωνόπουλος Αθανάσιος, Δρ.
Η αναζήτηση του Ιστορικού Ιησού και οι προσπάθειες οπτικής αποτύπωσής της. Αισθητική και θεολογική ανάλυση

12.30    Φίλιας Γεώργιος, Δρ.
Από τη θρησκεία του Νόμου στη θρησκεία της Χάριτος»: η λατρεία στον αρχέγονο Χριστιανισμό ως συστατικό στοιχείο της Εκκλησίας.

13.00    Συζήτηση

13.45    Λήξη Α΄ Συνεδρίας


Β΄ ΣΥΝΕΔΡΙΑ ΣΑΒΒΑΤΟΥ (03-05-14)

Προεδρείο:  
Αγόρας Κωνσταντίνος & Γιαγκάζογλου Σταύρος

17.30    Λόης Αθ. Γεώργιος Νεκτάριος, Δρ.
Η πολιτική και η εκκλησιαστική κατάσταση στην Σερβία μετά τον Στέφανο Δουσάν και η είσοδος των Οθωμανών στα Βαλκάνια (1355-1389)

18.00    Μαράς Γ. Αναστάσιος, Δρ.
Οι Διδάσκαλοι της πρώτης Εκκλησίας

18.30    Τερέζης Χρήστος, Δρ, Δρ.
Γρηγορίου Νύσσης. Προς Σιμπλίκιον περί πίστεως. Ο Θεός ως τριάδα και ως δημιουργική «πρόοδος».

19.00    Χαιρετισμός Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Πατρών κ.κ. Χρυσοστόμου

19.10    Χαιρετισμός Προέδρου Διοικούσας Επιτροπής του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου Καθηγητού κ. Δρ. Χαράλαμου Κοκκώση

Προεδρείο:  
    Τερέζης Χρήστος & Λόης Γεώργιος Νεκτάριος

19.20    Δεσπότης Σωτήριος, Δρ.
Αναψηλάφηση του ονόματος και του λειτουργήματος του Επισκόπου στην χριστιανική κοινότητα στη σύγχρονη εποχή επί τη βάσει της μαρτυρίας της Α΄ Τιμόθεον

19.50    Παπαθανασίου Ν. Αθανάσιος, Δρ.
Ο νόμος των αθώων. Αποστολή του κέλτικου Χριστιανισμού και η έννοια των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
20.20    Καλαϊτζίδης Λ. Παντελής, Δρ.
π. Ιωάννης Μέγιεντορφ και π. Ιωάννης Ρωμανίδης: δύο αντικρουόμενες ερμηνείες της παλαμικής θεολογίας

20.50    Συζήτηση

21.30    Λήξη Β΄ Συνεδρίας


Γ΄ ΣΥΝΕΔΡΙΑ ΚΥΡΙΑΚΗΣ (04-05-14)

8.30    Επίσκεψη και Εκκλησιασμός στον Νέο Ιερό Ναό του Αγίου Ανδρέου Πατρών

Προεδρείο:
Καλαϊτζίδης Παντελής & Μαράς Αναστάσιος

10.30    Μαντζανάρης Κωνσταντίνος, Δρ.
Σχοινοβασίες στη χώρα του εαυτού: η αναζήτηση της αγιότητας στον Ο. Ελύτη

11.00    Κασσελούρη-Χατζηβασιλειάδη Ελένη, Δρ.
Η Ερμηνευτική των Γραφών και η Ορθόδοξη Θεολογία τον 21ο αιώνα. Ερωτήματα, προκλήσεις, προοπτικές

11.30    Γιαγκάζογλου Σταύρος, Δρ.
Ο χριστοκεντρικός μυστικισμός του Αποστόλου Παύλου στη θεολογία του αγίου Νικολάου Καβάσιλα

12.00    Αγόρας Κωνσταντίνος, Δρ.
Πίστη και Ιστορία στη χριστιανική θεολογία

12.30    Αθανασοπούλου-Κυπρίου Σπυριδούλα, Δρ.
Η σχέση λογοτεχνίας και θρησκείας και ο ρόλος των λογοτεχνικών αφηγήσεων στη θρησκευτική εκπαίδευση


13.00    Συζήτηση

13.45    Συμπεράσματα Επιστημονικού Συνεδρίου από τον καθ. κ. Χρήστο Τερέζη

14.00    Λήξη Γ΄ Συνεδρίας
 
________________________________________

Περισσότερα στοιχεία και Περιλήψεις των εισηγήσεων του Συνεδρίου στον ακόλουθο ιστότοπο: eap-orthodoxi-theologia.blogspot.gr (http://eap-orthodoxi-theologia.blogspot.gr/)

Η ιστοσελίδα βρίσκεται σε κατάσταση αναβάθμισης

Thursday, March 22, 2001 Panagiotis Theodosiou Πενταετία 2000-2005 9
Τι σημαίνουν όμως όλα αυτά για τη ζωή μας; Η Εκκλησία ως κοινότητα εσχατολογική μπορεί να αναφέρεται σ' ένα έθνος και να αναμένει την δικαίωση της από το παρελθόν, ταυτιζόμενη με παγιωμένες μορφές και σχήματα; Και εφόσον τα Έσχατα έχουν ήδη εισβάλει στην Ιστορία, ποιες μπορεί να είναι οι συνέπειες από αυτή τη βιβλική και πατερική αντίληψη για την πολιτική και κοινωνική ζωή, τη φιλοσοφία, την επιστήμη, τον πολιτισμό, τις σχέσεις με τις άλλες θρησκείες; Είναι μερικά από τα θέματα που θα εξετάσει και θα συζητήσει στο χειμερινό πρόγραμμα της (2000-2001) η Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών της Ιεράς Μητροπόλεως Δημητριάδος με ελεύθερη και χωρίς προϋποθέσεις συμμετοχή για τους εντός, αλλά και εκτός Βόλου. "Πιστεύω στην ερχόμενη Βασιλεία Τότε όλα τα χρώματα θα γίνουν ένα" Στίχοι από το Τραγούδι: I Still Haven't Found What I' m Looking For του συγκροτήματος U2 Περιλήψεις Ακαδημαϊκού Έτους 2000-2001
Tuesday, January 01, 2002 Panagiotis Theodosiou Πενταετία 2000-2005 114
Ορθοδοξία και Νεωτερικότητα Στη διάρκεια της χρονιάς που μας πέρασε (2000-01), προσεγγίζοντας το θέμα "Εκκλησία και Εσχατολογία", διαπιστώσαμε ότι το πλήρωμα, η ταυτότητα της Εκκλησίας δεν βρίσκεται στο παρελθόν αλλά στο μέλλον, στον ανακαινισμένο κόσμο της βασιλείας του Θεού, για τον οποίο οι χριστιανοί προσεύχονται και αγωνίζονται και ο οποίος έχει αρχίσει ήδη να φωτίζει και να επηρεάζει το παρόν και την ιστορία. Η εκκλησιαστική κοινότητα ζει και τρέφεται από το όραμα των Εσχάτων, γι αυτό και η Εκκλησία δεν αντλεί την υπόστασή της από καμμιά παγιωμένη δομή, από κανένα δεδομένο σχήμα που της έρχεται από το παρελθόν. Μ' άλλα λόγια η Εκκλησία δεν αντλεί την υπόστασή της απ' αυτό που είναι, αλλά απ' αυτό που θα γίνει στο μέλλον, στα Έσχατα. Φυσική συνέχεια της εσχατολογικής προβληματικής θα λέγαμε ότι αποτελεί η επιλογή του θέματος " Ορθοδοξία και Νεωτερικότητα ", που θα μας απασχολήσει τη φετεινή χρονιά. Εάν η Εκκλησία λοιπόν δεν ταυτίζεται με κανένα δεδομένο ιστορικό σχήμα του παρελθόντος, εάν ο πυρήνας της αλήθειας της δεν δεσμεύεται και δεν εξαντλείται από τα προγενέστερα παραδείγματα σχέσης κόσμου και Εκκλησίας, τότε είναι καιρός να πάψουμε να φοβόμαστε τη Νεωτερικότητα και ν' ανοίξουμε επιτέλους διάλογο μαζί της. Γιατί οφείλουμε να ομολογήσουμε ότι ουσιαστικά η συνάντηση αυτή δεν έλαβε ποτέ χώρα, ότι η γόνιμη αναμέτρηση - και γιατί όχι - η σύνθεση Ορθοδοξίας και Νεωτερικότητας παραμένει ζητούμενο. Η Ορθοδοξία μοιάζει να αποφεύγει συστηματικά αυτή τη συνάντηση, ενώ η Νεωτερικότητα φαίνεται να αγνοεί την Ορθοδοξία και την βαθύτερη αλήθεια της. Είναι θέμα προς συζήτηση βέβαια αν αυτή η αμοιβαία άγνοια και καχυποψία παραπέμπουν σε ριζική ασυμβατότητα των δύο μεγεθών (Ορθοδοξίας και Νεωτερικότητας) ή αν αντιθέτως οφείλονται σε ιστορικές συγκυρίες. Πράγματι, για ιστορικούς λόγους ο ορθόδοξος κόσμος δεν μετείχε οργανικά στο φαινόμενο της Νεωτερικότητας. Δεν έζησε από μέσα την Αναγέννηση, τη Μεταρρύθμιση και την Αντιμεταρρύθμιση, τους θρησκευτικούς πολέμους και το Διαφωτισμό, τη γαλλική και τη βιομηχανική επανάσταση, την ανάδυση του υποκειμένου και της ατομικότητας, τα δικαιώματα του ανθρώπου και το ουδετερόθρησκο εθνικό κράτος. Γνώρισε βέβαια στην επικράτειά του την οκτωβριανή επανάσταση και τους εκκοσμικευμένους μεσσιανισμούς μαρξιστικής κυρίως εμπνεύσεως - αδιανόητους έξω από το νεωτερικό παράδειγμα, καθώς επίσης και τους βαλκάνιους εθνικισμούς του 19ου και 20ου αιώνα. Ό,τι όμως χαρακτηρίστηκε ως κεκτημένο της Νεωτερικότητας μοιάζει να παρέμεινε ουσιαστικά ξένο προς την Ορθοδοξία που εξακολουθεί να έχει σοβαρές εκκρεμότητες με τη Νεωτερικότητα, γεγονός που για πολλούς ερμηνεύει τις σοβαρές δυσκολίες επικοινωνίας της με τον σύγχρονο κόσμο Το κρίσιμο λοιπόν ζήτημα που προβάλλει ύστερα απ' όλα αυτά συνοψίζεται στο παρακάτω ερώτημα: Η Ορθοδοξία σταμάτησε πριν τη Νεωτερικότητα; Σ' αυτό το θεμελιώδες ερώτημα έρχονται με τη σειρά τους να προστεθούν και ορισμένα άλλα: Η χριστιανική θεολογία λειτουργεί μόνο σε παραδοσιακά περιβάλλοντα, δανειζόμενη τα σχήματα και τις παραστάσεις της αγροτικής κοινωνίας, απ' όπου έχουν ξεπηδήσει οι λειτουργικοί συμβολισμοί, τα ρητορικά υποδείγματα του κηρύγματος, οι δομές της εκκλησιαστικής διοικήσεως κλπ; Έχει αποδεχτεί η Ορθοδοξία το κεκτημένο της Νεωτερικότητας και τις συνέπειες του στο θρησκευτικό πεδίο. Ή μήπως αναπολούμε οι ορθόδοξοι την επιστροφή στην προνεωτερικότητα, στο προ-μοντέρνο, αποστρεφόμενοι τις κατακτήσεις της νεωτερικότητας και εκλαμβάνοντας και αυτήν ακόμη τη μετανεωτερικότητα ως την revanche της Εκκλησίας έναντι της νεωτερικότητας, μιμούμενοι σε αυτό το σημείο την αντιμοντερνιστική αντίδραση της γαλλικής καθολικής Εκκλησίας, πριν η τελευταία αποδεχτεί τη νεωτερικότητα; Είναι για παράδειγμα συμβατά τα δικαιώματα του ανθρώπου με το ορθόδοξο ήθος και την ορθόδοξη παράδοση; Ορθοδοξία και Διαφωτισμός είναι κατ' ανάγκην μεγέθη αλληλοαποκλεινόμενα; Μπορεί να υπάρξει εκκλησιαστικός λόγος χωρίς την πρόσδεση στο κράτος και την αναφορά στην εθνική ιδεολογία; Είναι νοητή η χριστολογία και η θεολογία του προσώπου στον ορίζοντα της νεωτερικότητας και της ψυχαναλυτικής διερεύνησης; Ποια υπήρξε η σχέση Εκκλησίας και Αριστεράς και ποιος θα είναι ο λόγος της Εκκλησίας και της θεολογίας στην εποχή της μετανεωτερικότητας και της πολυπολιτισμικότητας; Τί είναι εν τέλει η Ορθοδοξία: θρησκεία του παρελθόντος και αγώνας για τη διατήρηση "ιστορικών προνομίων" ή πρόταση ζωής για το παρόν και το μέλλον; Περιλήψεις Ακαδημαϊκού Έτους 2001-2002